Trong kho tàng văn hóa dân gian của Lạng Sơn, múa Sư tử Mèo là một loại hình trình diễn đặc sắc gắn bó với đời sống tinh thần của đồng bào Tày, Nùng. Trải qua nhiều thế hệ, những điệu múa mạnh mẽ hòa cùng tiếng trống, chiêng, thanh la và chũm chọe đã trở thành hình ảnh quen thuộc trong những ngày lễ, Tết và các sinh hoạt văn hóa cộng đồng.
Không đơn thuần là một màn biểu diễn vui hội, múa Sư tử Mèo còn chứa đựng nhiều giá trị về tín ngưỡng, võ thuật và nghệ thuật dân gian của người dân Xứ Lạng. Cục Di sản văn hóa cho biết loại hình này đã tiếp biến với các yếu tố văn hóa bản địa và kết hợp với võ cổ truyền, múa dân gian để hình thành cách biểu diễn phù hợp với cộng đồng Tày, Nùng ở Lạng Sơn.
Vì sao gọi là Sư tử Mèo?
Sư tử Mèo ở Lạng Sơn có tạo hình và cách trình diễn mang những nét riêng so với hình thức múa lân thường thấy ở nhiều địa phương.
Trong quá trình tồn tại và phát triển, nghệ thuật múa sư tử đã hòa nhập với văn hóa bản địa của người Tày, Nùng. Chính quá trình giao thoa lâu dài này tạo nên một loại hình trình diễn dân gian mang bản sắc riêng của vùng đất Lạng Sơn.
Không chỉ múa mà còn có võ thuật
Một trong những điểm hấp dẫn của múa Sư tử Mèo là sự kết hợp giữa nghệ thuật múa và võ thuật.
Một đội múa truyền thống có nhiều thành viên đảm nhiệm những vai trò khác nhau: người điều khiển đầu sư tử, người đánh trống, chiêng hoặc thanh la, chũm chọe, nhân vật mặt báo đông, mặt khỉ và những người tham gia biểu diễn võ thuật.
Các trò diễn có thể bao gồm múa gậy, dao, đao, kiếm, đinh ba, nhảy bàn, vượt cửa dao hay vòng lửa. Vì vậy người tham gia không chỉ cần hiểu kỹ thuật múa mà còn phải có sức khỏe, sự nhanh nhẹn và quá trình luyện tập nghiêm túc.
Tiếng trống làm nên không khí ngày hội
Sự hấp dẫn của múa Sư tử Mèo còn đến từ âm thanh.
Khi tiếng trống, chiêng và chũm chọe vang lên, người múa điều khiển đầu sư tử thực hiện những động tác linh hoạt theo nhịp. Có lúc mạnh mẽ, dồn dập; có lúc vui nhộn, gần gũi.
Sự phối hợp giữa âm nhạc, động tác và các trò diễn tạo nên bầu không khí náo nhiệt đặc trưng trong những ngày hội của cộng đồng.
Xuất hiện trong những dịp quan trọng
Múa Sư tử Mèo thường được trình diễn trong những dịp như Tết cổ truyền, lễ hội và các hoạt động văn hóa của cộng đồng. Qua thời gian, loại hình nghệ thuật này vẫn tiếp tục được các thế hệ người Tày, Nùng gìn giữ và truyền lại.
Ngày nay, hình ảnh những đội Sư tử Mèo còn xuất hiện trong các chương trình văn hóa, hoạt động quảng bá và sự kiện du lịch, trở thành một trong những nét nhận diện thú vị của văn hóa Xứ Lạng.
Một di sản văn hóa cần được gìn giữ
Giá trị của múa Sư tử Mèo không nằm ở riêng một điệu múa. Bên trong đó còn có kỹ năng chế tác đạo cụ, nghệ thuật biểu diễn, võ thuật, âm nhạc và những tri thức dân gian được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng ghi nhận múa Sư tử Mèo là một trong những di sản văn hóa tiêu biểu đang được cộng đồng tại Lạng Sơn bảo tồn và phát huy.
Việc các nghệ nhân tiếp tục truyền dạy cho thế hệ trẻ vì thế có ý nghĩa quan trọng, giúp loại hình nghệ thuật này không chỉ tồn tại trong ký ức mà tiếp tục hiện diện trong đời sống hiện đại.
Nét đẹp riêng của văn hóa Xứ Lạng
Cùng với Hát Then, đàn Tính, Sli và nhiều lễ hội truyền thống, múa Sư tử Mèo góp phần tạo nên một bức tranh văn hóa đa dạng của Lạng Sơn.
Mỗi tiếng trống, động tác võ thuật hay bước di chuyển của sư tử đều cho thấy sức sống của một di sản đã được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Đối với du khách, được trực tiếp chứng kiến một màn múa Sư tử Mèo cũng là cơ hội để hiểu thêm về đời sống tinh thần và bản sắc của người Tày, Nùng trên vùng đất biên cương.
Kết luận
Múa Sư tử Mèo là một nét văn hóa dân gian đặc sắc của người Tày, Nùng ở Lạng Sơn. Sự kết hợp giữa nghệ thuật múa, võ thuật, âm nhạc và sinh hoạt cộng đồng đã tạo nên một hình thức trình diễn giàu bản sắc, khó nhầm lẫn.
Giữa cuộc sống hiện đại, việc tiếp tục bảo tồn và truyền dạy múa Sư tử Mèo không chỉ gìn giữ một loại hình nghệ thuật dân gian mà còn góp phần lưu giữ bản sắc văn hóa của Xứ Lạng cho những thế hệ mai sau.
