Nhắc đến các lễ hội truyền thống đặc sắc của Lạng Sơn, không thể không nhắc tới Lễ hội Ná Nhèm của người Tày ở Bắc Sơn. Đây là lễ hội mang đậm dấu ấn lịch sử, tín ngưỡng và văn hóa dân gian, được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2015.

Không chỉ thu hút bởi những nghi lễ độc đáo, Lễ hội Ná Nhèm còn phản ánh khát vọng về cuộc sống bình yên, con cháu đông đúc, mùa màng bội thu và sự gắn kết cộng đồng của người Tày nơi vùng đất Bắc Sơn.

Lễ hội diễn ra ở đâu?

Lễ hội được tổ chức tại đình làng Mỏ, thuộc xã Trấn Yên, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn (nay thuộc đơn vị hành chính mới của khu vực Bắc Sơn), vào ngày Rằm tháng Giêng âm lịch hằng năm. Đây là dịp để người dân địa phương tưởng nhớ các vị thần được tôn thờ, đồng thời tái hiện những truyền thuyết gắn với quá trình bảo vệ bản làng.

Ná Nhèm có nghĩa là gì?

Trong tiếng Tày, "Ná Nhèm" có nghĩa là "mặt nhọ".

Vào ngày hội, nhiều trai tráng trong làng bôi mặt bằng nhọ để tham gia các trò diễn dân gian. Theo quan niệm truyền thống, việc hóa trang này gắn với truyền thuyết đánh giặc giữ làng, đồng thời tạo nên nét đặc trưng không thể nhầm lẫn của lễ hội.

Nghi lễ rước Tàng thinh và Mặt nguyệt

Điểm nổi bật nhất của Lễ hội Ná Nhèm là nghi lễ rước Tàng thinh và Mặt nguyệt.

Tàng thinh là biểu tượng của sinh thực khí nam, còn Mặt nguyệt tượng trưng cho sinh thực khí nữ. Hai biểu tượng này không mang ý nghĩa phản cảm như nhiều người lầm tưởng, mà xuất phát từ tín ngưỡng phồn thực tồn tại từ lâu đời trong văn hóa nông nghiệp.

Thông qua nghi lễ rước, người dân gửi gắm ước vọng về sự sinh sôi nảy nở, con cháu đông vui, mùa màng bội thu, vật nuôi phát triển và cuộc sống sung túc. Đây cũng là thông điệp nhân văn mà cha ông truyền lại qua nhiều thế hệ.

Những trò diễn mang đậm bản sắc người Tày

Ngoài các nghi lễ tế lễ và rước lễ, Lễ hội Ná Nhèm còn có nhiều trò diễn dân gian đặc sắc như:

• Diễn tích đánh trận.
• Trò diễn Sĩ – Nông – Công – Thương.
• Kén dâu, kén rể.
• Đánh đu.
• Kéo co.
• Đẩy gậy.
• Bịt mắt bắt dê.

Các hoạt động này tạo nên không khí sôi nổi đầu xuân, đồng thời góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng người Tày ở Bắc Sơn.

Giá trị văn hóa của Lễ hội Ná Nhèm

Không chỉ là một lễ hội đầu năm, Ná Nhèm còn là nơi lưu giữ nhiều lớp giá trị văn hóa.

Đó là sự kết hợp giữa tín ngưỡng dân gian, truyền thống chống giặc giữ làng, nghệ thuật diễn xướng và tín ngưỡng phồn thực của cư dân nông nghiệp vùng Đông Bắc.

Qua nhiều thế hệ, lễ hội vẫn được cộng đồng gìn giữ như một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa người Tày và quảng bá hình ảnh Bắc Sơn đến với du khách trong và ngoài nước.

Các địa điểm có thể kết hợp khi tham quan

Thung lũng Bắc Sơn

Một trong những thung lũng đẹp nhất vùng Đông Bắc với những cánh đồng trải dài giữa núi đá vôi.

Khu di tích Khởi nghĩa Bắc Sơn

Di tích lịch sử gắn với cuộc Khởi nghĩa Bắc Sơn năm 1940 và truyền thống cách mạng của địa phương.

Làng du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn

Nơi lưu giữ những ngôi nhà sàn truyền thống cùng nét văn hóa đặc sắc của người Tày.

Bảo tàng tỉnh Lạng Sơn

Địa điểm giúp du khách tìm hiểu sâu hơn về lịch sử, văn hóa và các di sản của Xứ Lạng.

Kết luận

Lễ hội Ná Nhèm không chỉ là một lễ hội truyền thống của người Tày ở Bắc Sơn mà còn là một di sản văn hóa quý giá của Lạng Sơn. Những nghi lễ như bôi mặt nhọ, rước Tàng thinh và Mặt nguyệt cùng các trò diễn dân gian đã tạo nên một không gian văn hóa độc đáo, phản ánh khát vọng về cuộc sống ấm no, hạnh phúc và sự trường tồn của cộng đồng.